Ín Kayřt Formu
 

Videolarımız
Etkinliklerimizden görüntüler...

Eğitim Kadromuz
Profesyonel Eğitmenlerimizi daha iyi tanıyalım...

Teşekkür Mektupları


ANKET

LİNKLER
Bahçelievler Rehberlik Araştırma Merkezi
İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme

 

 
DisleksiÔÇÖnin tan─▒m─▒ nedir? Ne t├╝r bir ├Â─črenme bozuklu─čudur?

  Disleksi, ├Â─črenme f─▒rsat─▒n─▒n yoklu─čuna, zeka gerili─čine, beyin hastal─▒─č─▒na ba─čl─▒ olmadan, normal ve yeterli bir e─čitime, normal bir zeka d├╝zeyine, uygun sosyok├╝lt├╝rel ├ževreye ra─čmen, okuma becerisinin kazan─▒lmas─▒nda ortaya ├ž─▒kan ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝d├╝r. Bu g├╝├žl├╝k, merkez sinir sisteminde alg─▒sal d├╝zeyde bir entegrasyon bozuklu─čunu i├žerebilir (kelime ay─▒rt etme g├╝├žl├╝─č├╝, kelimeleri c├╝mlede uygun s─▒rada dizme g├╝├žl├╝─č├╝, fonetik-odioviz├╝el entegrasyon g├╝├žl├╝─č├╝ ┼čeklinde dilsel g├╝├žl├╝kler ya da viz├╝omotor disfonksiyon gibi).
   Uygun planlanan bir ├Âzel e─čitimle bu ├žocuklar─▒n okuma ve yazmay─▒ ├Â─črenmesi sa─članabilir. Ama bu g├╝├žl├╝k b├╝t├╝n├╝yle yok olmaz; dislektik bir ├žocuk, okuman─▒n otomatikle┼čmesi s├╝recinde hi├žbir zaman normal ├žocu─ču yakalayamayacakt─▒r.
   Amerikan Psikiyatri Birli─či taraf─▒ndan olu┼čturulan,Ruhsal Bozukluklar─▒n Tan─▒ ve ─░statistiksel El Kitab─▒ olan DSM-IVÔÇÖe g├Âre (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Fourth Edition) geli┼čimsel ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ ├╝├ž alt grupta toplan─▒r. Bunlardan birinci alt grup, ├Â─črenme bozukluklar─▒ ba┼čl─▒─č─▒n─▒ ta┼č─▒r ve burada okuma bozuklu─ču, matematik bozuklu─ču ve yazma bozuklu─ču bulunur. ─░kinci alt grup, ileti┼čim bozukluklar─▒ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda geli┼čimsel ekspresif dil bozuklu─čunu, reseptif ve ekspretif karma dil bozuklu─čunu, fonolojik bozuklu─ču (artik├╝lasyon bozuklu─čunu) ve kekemeli─či i├žerir. ├ť├ž├╝nc├╝ alt grup ise; motor beceri bozuklu─ču ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda geli┼čimsel motor koordinasyon bozuklu─čunu i├žerir.

   Birinci grubu olu┼čturan okuma ve yazma bozukluklar─▒ (bunlara disleksi denilmektedir), dil fonksiyonunun g├Ârsel (viz├╝el) modalitede i┼členmesiyle ili┼čkilidir; ikinci grubu olu┼čturan ileti┼čim bozukluklar─▒ ise (bunlara geli┼čimsel disfazi denilmektedir), dilÔÇÖin i┼čitsel (oditif) modalitede i┼členmesiyle ilgilidir. Genelde bu iki grup bozukluk, yani geli┼čimsel disleksi ve geli┼čimsel disfazi, ayn─▒ problemin iki g├Âr├╝nt├╝s├╝ olarak ele al─▒n─▒r.

Disleksi t├╝rleri nelerdir?
   Okuma yazman─▒n ├Â─črenilmesinde, biri do─črudan biri dolayl─▒ iki yol vard─▒r. ÔÇťDo─črudan yolÔÇŁ ya da ÔÇťg├Ârsel yolÔÇŁ denilen birincisinde okuma, harf-ses analizlerine girmeden, kelimenin b├╝t├╝n├╝n├╝n tan─▒nmas─▒ ┼čeklinde ├Â─črenilir. Bu do─črudan tan─▒ma s├╝recinde kullan─▒lan yol ┼čekil alg─▒s─▒ bi├žiminde bir ÔÇťg├ÂrselÔÇŁ yol de─čil, bir ortografik yoldur. ─░kincisi, yani ÔÇťdolayl─▒ yolÔÇŁ ise, okuman─▒n par├žadan b├╝t├╝ne do─čru, harf-ses analizi ile ├Â─črenildi─či ÔÇťfonolojikÔÇŁ yoldur; tek tek grafemleri fonemlere d├Ân├╝┼čt├╝rme analizi ile i┼čler.

   Buna g├Âre iki disleksi tipi ay─▒rt edilmi┼čtir. Birincisi P-tipi (persept├╝el tip/alg─▒sal tip), ikincisi ise L-tipi (linguistik tip/dilsel tip) olarak an─▒l─▒r. Birincisi P-tipi ├Âzellikleri g├Âsteren ├žocuklar do─čru fakat yava┼č okurlar; duraklama ya da tekrarlama ┼čeklinde hatalar yaparlar. L-tipi ├Âzellikleri g├Âsteren ├žocuklar ise, gayet ak─▒c─▒ ve h─▒zl─▒ okurlar, ama kelime veya hece atlama ya da bir kelimenin veya hecenin yerine ba┼čka bir ┼čey s├Âyleme gibi yanl─▒┼člar yaparlar.

   L-tipi disleksi, sa─č hemisferin az geli┼čmesi ve sol hemisferin fazla bask─▒n olu┼čundan ileri gelir. Bu ├žocuklar, okumay─▒ ├Â─črenmenin en ba┼č─▒ndan itibaren sol hemisfer stratejilerini kullanmaya ├žal─▒┼č─▒rlar; okuman─▒n, sa─č hemisferin arac─▒l─▒─č─▒n─▒ gerektiren ilk faz─▒n─▒ atlarlar. ├ç├╝nk├╝, ÔÇťyaz─▒n─▒n viz├╝o-persept├╝el ├Âzelliklerini g├Ârecek g├Âzleri yokturÔÇŁ. Bu nedenle L-tipi disleksikler, okumay─▒ ├Â─črenme s├╝recinin en ba┼č─▒ndan itibaren g├╝├žl├╝klerle kar┼č─▒la┼č─▒rlar. P-tipi disleksiÔÇÖde ise, tersine sol hemisfer daha az geli┼čmi┼čtir ve sa─č hemisfer fazla bask─▒nd─▒r. Okuma, ba┼člang─▒├žta de─čil de ilerledikten sonra sol hemisfere dayanan semantik stratejilerin uygulanmas─▒n─▒ gerektirdi─či i├žin P-tipi disleksikler okumay─▒ ├Â─črenmenin daha ileri a┼čamalar─▒nda problemlerle kar┼č─▒la┼čmaya ba┼člarlar. ├ç├╝nk├╝ normalde yapmalar─▒ gereken hemisfer de─či┼čtirmeyi yapamad─▒klar─▒ sol hemisfer stratejilerini kullanmaya ge├žemedikleri i├žin, ba┼člang─▒├žta oldu─ču gibi, okuma ilerledikten sonra da sa─č hemisfer stratejilerine dayanmay─▒ s├╝rd├╝r├╝rler.
   Alt tiplerin ├Âzellikleri ne olursa olsun, b├╝t├╝n disleksiklerde temel bir bozukluk vard─▒r: bu da g├Ârsel olarak verilen bir sembol ile ona ili┼čkin kelime ya da anlam aras─▒nda ili┼čki kurma bozuklu─čudur.

Disleksi hangi ya┼č aral─▒klar─▒nda ortaya ├ž─▒kar?
   Dislektik ├žocuklarla ilgili en b├╝y├╝k problem asl─▒nda disleksinin tedavisinden ├žok, disleksi tan─▒s─▒n─▒n konabilmesidir. ├ç├╝nk├╝ di─čer ├Â─črenme bozukluklar─▒ gibi disleksi de ├╝st├╝ kapal─▒ bozukluklardand─▒r, ilk bak─▒┼čta anla┼č─▒lmayabilir. Bu nedenle, ├žocuk okula ba┼člamadan ├Ânce farkedilmesi g├╝├ž olabilir. Disleksi, genellikle ├žocukluk d├Âneminde, okumaya ba┼člama a┼čamas─▒nda fark edilir.

   Geli┼čimsel ├Â─črenme g├╝├žl├╝kleri genellikle okulun ilk y─▒llar─▒nda kendini g├Âsterir, ama parlak zekal─▒ ├žocuklar bu g├╝├žl├╝kleri bir bi├žimde dengeleyip gidererek 9-10 ya┼člar─▒na kadar gizleyebilirler. Bu nedenle parlak zekal─▒ ├žocuklarda disleksinin farkedilmesi normal zekal─▒ ├žocuklardan daha da ge├ž ger├žekle┼čmektedir. Yine de daha erken d├Ânemde semptomlar kendini belli etmeye ba┼člayabilir. Sa─č─▒-solu ay─▒rt etmede ve saati ├Â─črenmede ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre gecikmesi ve zorlanmas─▒, paray─▒ tan─▒mada g├╝├žl├╝k ├žekmesi, ya da telefon numaralar─▒nda say─▒lar─▒ yer yer tersine ├ževirmesi gibi.

Disleksiye sebep olan etkenler nelerdir? (kal─▒t─▒m, beslenme vb.)
   ├ľzel ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ probleminin, belli ve tek bir etiolojik nedeni yoktur. Genetik olarak disleksinin s─▒kl─▒─č─▒ birinci dereceden akrabalar aras─▒nda, genel pop├╝lasyondan daha y├╝ksek orandad─▒r. Dislektik ├žocuklar─▒n aile ├Âyk├╝s├╝nde %52 ile %89.7 disleksi saptayan geni┼č kapsaml─▒, tarama ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Performans becerilerinin s├Âzel becerilerden daha iyi oldu─ču disleksi tipinin genetik ve ailesel olabildi─čini, ama bunun tersinin yani dilsel becerilerinin performans becerilerinden daha iyi oldu─ču disleksi tipindeki n├Ârolojik disfonksiyonun, genetik ├Âzellik ta┼č─▒mad─▒─č─▒n─▒ s├Âylerler. Geli┼čimin erken bir d├Âneminde beyin fonksiyonlar─▒n─▒ engelleyici bir etki yapan herhangi bir s├╝recin (genetik etkenler, konjenital fakt├Ârler, prenetal hasar, prinatal zorluklar, beyin hasar─▒ gibi), ├Â─črenme g├╝├žl├╝klerine neden olabilece─či ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Disleksinin ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ tetikleyen fakt├Ârler nelerdir?
   Do─čum ├Âncesi annenin ge├žirebilece─či enfeksiyonlar, ila├ž al─▒mlar─▒ ve yetersiz beslenmesi; do─čum esnas─▒nda ya da sonras─▒nda g├Âr├╝len baz─▒ sorunlar (zor do─čumlar, kordon dolanmas─▒, plasenta-kordon bozukluklar─▒, do─čum travmalar─▒, bebe─čin do─čumdan sonra uzun s├╝re nefessiz kalmas─▒, erken do─čum, d├╝┼č├╝k a─č─▒rl─▒kl─▒ do─čum, annenin hamileli─činde gebelik toksemisi denen rahats─▒zl─▒─č─▒ ge├žirmesi, bebekte uzayan sar─▒l─▒k-hiperbilir├╝binemi g├Âzlenmesi, tekrarlayan kulak iltihaplar─▒, menenjit, ensefalit ve kans─▒zl─▒k) da bu duruma e┼člik edebilmektedir. Ayr─▒ca kal─▒tsal da olabilmektedir. Okuma ve ├Â─črenme bozukluklar─▒nda % 75ÔÇÖin ├╝zerinde bir oranda bu t├╝r sorunlardan birine rastlanmaktad─▒r.

DisleksiÔÇÖnin en s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan ├Âzellikleri (belirtileri) nelerdir?
   Sa─č-sol, ├╝st-alt, ├Ânce-sonra kavramlar─▒n─▒ kar─▒┼čt─▒rabilirler.
   Kendi sa─člar─▒n─▒-sollar─▒n─▒ ay─▒rt etmekte g├╝├žl├╝k ├žekebilirler.
   ├ço─čunda el-bacak-g├Âz dominans─▒ kar─▒┼č─▒kt─▒r veya soldad─▒r.
   Benzer bi├žimdeki harfleri (b/d ya da p/b gibi) birbirinden ay─▒rmakta g├╝├žl├╝k ├žeker ve bunlar─▒ birbiri yerine kullanabilirler.
   Birbirlerine benzeyen sesleri (b/m gibi f/v gibi) ay─▒ramay─▒p bunlar─▒ birbiri yerine kullanabilirler.
   E┼čanlaml─▒ kelimeleri ya da anlamsal kategoriden kelimeleri (hal─▒/kilim, teyze/amca, ├žatal,ka┼č─▒k gibi) birbiri yerine okuyabilir ya da yazabilirler.
   Kelimenin i├žindeki baz─▒ harfleri atlayabilirler (ÔÇťparaÔÇŁ yerine ÔÇťpraÔÇŁ yazmak gibi).
   Harflerin ├Âncelik sonral─▒k s─▒ras─▒n─▒ de─či┼čtirebilirler (ÔÇťkasÔÇŁ yerine ÔÇťsakÔÇŁ yazmak gibi).
   Benzer ┼čekilde kelime i├žindeki heceleri de atlayabilirler.
   Hecelerin s─▒ras─▒n─▒ de─či┼čtirebilirler.
   Okurken sat─▒r atlayabilirler.
   Yazarken kelimeler aras─▒nda bo┼čluk b─▒rakamay─▒p kelimeleri birbirinden ay─▒rmayabilirler.
   ÔÇťAyna g├Âr├╝nt├╝s├╝ÔÇŁ denilen ┼čekilde yazabilirler; yani hem harfler hem de kelimenin b├╝t├╝n├╝ 180 derece tersine ├ževrilerek sa─čdan sola do─čru yaz─▒labilir, bu yaz─▒ aynaya tutuldu─čunda bildi─čimiz yaz─▒ gibi g├Âr├╝n├╝r.
   Noktalama i┼čaretlerini kullanmakta g├╝├žl├╝kleri olabilir.
   Bir metnin genel ├žizgisini kavramakta zorlanabilirler.
   Okuduklar─▒ ┼čeyi anlatmakta g├╝├žl├╝k ├žekebilirler.
   Dikkatleri k─▒sa s├╝relidir ve kolayca da─č─▒l─▒r. Konsantrasyon g├╝├žl├╝kleri vard─▒r.
   Sosyal geli┼čimleri zay─▒ft─▒r, arkada┼člar─▒yla iyi ge├žinemezler.
   Uzakl─▒k derinlik alg─▒lar─▒ bozuktur.
   ┼×ekil-zemin ay─▒rt etmede g├╝├žl├╝k ├žekerler.
   G├Ârsel ve i┼čitsel alg─▒lama ve motor becerilerinde gerilik g├Âr├╝lebilir.
   K─▒sa s├╝reli haf─▒zalar─▒ (g├Ârsel ya da i┼čitsel) zay─▒ft─▒r.
   Kimi zaman matemati─či yaln─▒zca zihinden yapabilirler, ama yazamazlar.
   G├Ârd├╝klerini hat─▒rlayamazlar ya da zihinlerinde canland─▒ramazlar.
   D├╝n, bug├╝n ve yar─▒n─▒ kar─▒┼čt─▒rabilirler.
   ─░├žinde bulunduklar─▒ y─▒l─▒, g├╝n├╝ ve mevsimi ay─▒rt edemezler.
   Kitaplar─▒n─▒n yerini unuturlar, e┼čyalar─▒n─▒ kaybederler.

   Yukarda belirtildi─či gibi, dislektik ├žocuklar bu ├Âzelliklerin t├╝m├╝n├╝ g├Âstermezler; disleksinin tipine g├Âre bu belirtilerin bir b├Âl├╝m├╝n├╝ sergilerler.

Disleksiye e┼člik eden sorunlar nelerdir?
   Bu bozuklu─ča matematik ├Â─črenme bozuklu─ču (diskalkuli) ve di─čer ├Â─črenme bozukluklar─▒ (yaz─▒ yazma sorunlar─▒-disgrafi gibi) da e┼člik edebilmektedir. Ayr─▒ca dikkat eksikli─či hiperaktivite bozuklu─ču, davran─▒m bozukluklar─▒ ve depresyon da bu durumla bir arada bulunabilmektedir. Sosyal beceriler ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre daha zay─▒ft─▒r.

Disleksili ├žocuklar─▒n geli┼čim ve e─čitiminde nas─▒l bir tedavi yoluna gidilmelidir?
   ├ľ─črenme g├╝├žl├╝─č├╝n├╝n ila├žla tedavisi m├╝mk├╝n de─čildir. ├ľ─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ne y├Ânelik e─čitim programlar─▒n─▒n uygulanmas─▒nda davran─▒┼č├ž─▒ tekniklerden yararlan─▒lmaktad─▒r. ├ľ─črenme bozuklu─ču olan ├žocuklara e─čitsel terapi yap─▒l─▒rken aile i├ži uyum sorunlar─▒n─▒n tedavisinde di─čer terapi tekniklerinden de yararlan─▒lmaktad─▒r. T├╝m bunlar olduk├ža geni┼č bir problem alan─▒ olu┼čturmaktad─▒r. Ara┼čt─▒rmalar ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ne sahip ├žocuklar─▒n, en az ├Â─črenme g├╝├žl├╝kleri kadar ├že┼čitlilik g├Âsterdi─čini ├Âne s├╝rmektedir. Bu y├╝zden bir ├žok uzman bu ├žocuklar─▒n her birinin farkl─▒ bir bi├žimde tedavi edilmesi g├Âr├╝┼č├╝n├╝ savunmaktad─▒r
   Di─čer ├Â─črenme g├╝├žl├╝klerinde oldu─ču gibi disleksinin de tedavisi okulda verilen e─čitimden farkl─▒d─▒r. ├çocuk normal bir okulda e─čitimine devam ederken yan─▒ s─▒ra bireysel ya da grup halinde ├Âzel bir e─čitime al─▒n─▒r. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝n├╝n e─čitimle tedavisi zihinsel ├Âz├╝rl├╝lere verilen ├Âzel e─čitimden farkl─▒ bir uygulamad─▒r. Bu alanda uzmanla┼čm─▒┼č ki┼čiler taraf─▒ndan verilmelidir. Bu uygulamalar i├žinde ├žocu─čun geli┼čimini yetersiz k─▒lan psikolojik s├╝recin ya da s├╝re├žlerin belirlenmesi ve d├╝zeltilmesi gerekmektedir. S├╝re├ž ├Â─čretimi, g├Ârsel, i┼čitsel, dokunma ve kinestetik alg─▒n─▒n geli┼čtirilmesini, bu alg─▒lara ait ayr─▒mla┼čt─▒rma, dikkat ve bellek, ard─▒┼č─▒kl─▒k yeteneklerinin artt─▒r─▒lmas─▒n─▒, motor koordinasyon becerilerinin geli┼čtirilmesini i├žermektedir. Ayr─▒ca fonetik fark─▒ndal─▒─č─▒n artt─▒r─▒lmas─▒, dinleme, konu┼čma, okuma, yazma (dil) becerilerinin geli┼čtirilmesi, kavram ve d├╝┼č├╝nme s├╝re├žlerinin geli┼čiminin desteklenmesi bu s├╝re├ž e─čitimi i├žinde yer almaktad─▒r. ├çe┼čitli alg─▒lar─▒ destekleyici ya da iyile┼čtirici bu ├žal─▒┼čmalar, akademik becerilerin e─čitimi ile birlikte verilmektedir.

   ├ľ─črenme bozuklu─čuyla ilgili sorunlar─▒n g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒ % 8-10 aras─▒ndad─▒r. 40-50 ki┼čilik bir s─▒n─▒fta 3-4 ├žocukta ├Â─črenme bozuklu─ču sorunlar─▒n─▒n oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Bu oran olduk├ža d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝d├╝r, ├ž├╝nk├╝ bu kadar ├žocuk, bug├╝nk├╝ e─čitim sistemine g├Âre, g├Âzden ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č g├Âr├╝lmektedir. Geli┼čmi┼č ├╝lkelerde ├Â─črenme bozuklu─čunun daha okul├Âncesi d├Ânemde belirlenebilmesine y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar y├╝r├╝t├╝l├╝rken, T├╝rkiyeÔÇÖde pek ├žok kimsenin ├Â─črenme bozuklu─čunun bir sorun oldu─čunu anlamaya yetecek ├Âl├ž├╝de bile bilgisi yoktur. Sorun genellikle okula ba┼čland─▒─č─▒nda fark edilmektedir. Ancak, sorunun e─čitimciler ve anne babalar taraf─▒ndan yeterince tan─▒nmamas─▒ nedeniyle ├žocuklar bazen okuma yazma becerisini ilkokul birinci s─▒n─▒f d├╝zeyinde bile kazanamadan ilkokul be┼činci s─▒n─▒fa kadar ilerleyebilmektedir.

   Konunun en ├Ânemli y├Ân├╝ ise ├Â─črenme bozuklu─ču tan─▒s─▒ konmu┼č ├žocuklara ya┼čad─▒klar─▒ sorunlar do─črultusunda e─čitim programlar─▒n─▒n haz─▒rlanmas─▒d─▒r. Her bir dislektik ├žocuk i├žin ayr─▒ ayr─▒, ├žocu─čun tan─▒ ve de─čerlendirmelerinden elde edilen bilgiler kullan─▒larak bili┼čsel becerilerinin tam bir profili ├ž─▒kar─▒ld─▒ktan, eksiklikleri, yetersizlikleri, kuvvetli yanlar─▒ tan─▒nd─▒ktan sonra, o ├žocu─ča ├Âzg├╝ bir programla planlanabilir.

 



 
     
 
Duyurular
 
     

Yararlı Bilgiler
Otizm nedir ?
Otizm ile Ya┼čamaya Ba┼člamak?
Zeka Problemleri
├ľ─črenme G├╝├žl├╝kleri
Kekeleme
Fonolojik Bozukluk
Bedensel Engel
├ľfke N├Âbetleriyle Ba┼ča ├ç─▒kmak
Pasif-Agresif Ki┼čilik Bozuklu─ču
Zihinsel Engellilerde Aile E─čitiminin ├ľnemi
Mental Reterdasyon (zihinsel gerilik)
Disleksi
Down Sendromu
Zihinsel ├ľz├╝rl├╝ Bireyin ├ľzellikleri
Asperger Sendromu
A┼č─▒r─▒ Hareketlilik (hiperaktivite)
Cerebral Palsy (beyin felci)
Rett Sendromu
Epilepsi (sara)